“Gánh nặng thuế của người lao động tăng nhanh nhất trong OECD”… Đối lập giữa ‘hồi phục cơ cấu thuế’ và ‘giảm áp lực thuế’

Từ đầu thế kỷ 21 đến nay, tốc độ gia tăng gánh nặng thuế – thể hiện qua chỉ số “khoảng cách thuế” (Tax Wedge) – của người lao động Hàn Quốc đã dẫn đầu trong số 38 quốc gia thành viên OECD. Chỉ số này đo lường tỷ lệ phần trăm chi phí doanh nghiệp bỏ ra để trả lương cho một người lao động, so với số tiền người lao động thực lĩnh sau thuế và các khoản bảo hiểm xã hội.

• Mức tăng kỷ lục:
  Năm 2000, khoảng cách thuế của người lao động độc thân lĩnh lương trung bình là 16,4%. Đến năm 2023, con số này đã nhảy vọt lên 24,7%, tăng 8,3 điểm phần trăm – cao nhất trong OECD, vượt cả Mexico (8,2 điểm). Trong khi đó, mức trung bình OECD lại giảm 1,3 điểm, còn các cường quốc như Mỹ, Anh, Pháp, Đức đều ghi nhận xu hướng giảm.

• Mọi tầng lớp đều chịu áp lực tăng:
  Không chỉ lao động thu nhập trung bình, cả nhóm có thu nhập cao (167% mức trung bình) và thu nhập thấp (67% mức trung bình) cũng xếp thứ nhì về mức tăng khoảng cách thuế kể từ năm 2000. Chỉ tính riêng giai đoạn 2019–2023, khoảng cách thuế trung bình của lao động Hàn Quốc đã tăng 1,8 điểm; nhóm thu nhập cao tăng 2,3 điểm (đầu bảng OECD), nhóm thu nhập thấp tăng 2,0 điểm (hạng ba).

Nguyên nhân chính được chỉ ra là:

1. Tăng mạnh bảo hiểm xã hội (đặc biệt là bảo hiểm y tế): Từ mức 2,8% năm 2000 lên 7,09% năm 2024, nghĩa là đóng góp bắt buộc của cả người sử dụng lao động và người lao động đã hơn gấp đôi.

2. Biểu thuế thu nhập cá nhân cứng nhắc: Khung thuế trên 8,8 triệu won chỉ được điều chỉnh một lần kể từ năm 2012, dẫn đến tình trạng “lạm phát nhảy bậc thuế” – lương tăng, nhưng tự động rơi vào mức thuế suất cao hơn.

Việc khoảng cách thuế lớn lên làm tăng chi phí sử dụng lao động, khiến doanh nghiệp ngần ngại tuyển dụng thêm và cắt giảm thu nhập thực nhận của người lao động, qua đó tác động tiêu cực lên cả thị trường lao động lẫn khả năng tiêu dùng.

Trong bối cảnh này, làn sóng thảo luận về giảm thuế đã lan đến chiến dịch tranh cử tổng thống. Ứng viên Lee Jae-myung đề xuất mô hình “hệ số gia đình” như ở Pháp, để điều chỉnh khung thuế theo số thành viên; ứng viên Kim Moon-soo cam kết “liên kết khung thuế thu nhập cá nhân với lạm phát” để tránh nhảy bậc thuế tự động. Mục tiêu chung là san sẻ bớt gánh nặng thuế cho người lao động.

Tuy nhiên, phe phản biện cho rằng chưa thể vội giảm thuế. Hiện mức khoảng cách thuế trung bình của Hàn Quốc (24,7%) vẫn dưới mức trung bình OECD (34,9%), chỉ cao hơn Israel và 5 quốc gia khác. Đáng lưu ý, khoảng 33% lao động chịu thuế thực tế là được miễn toàn bộ – cao hơn Mỹ (31,5%) và Nhật (15,1%) – cho thấy gánh nặng đang dồn lên nhóm trung và cao thu nhập. Giáo sư Kim Woo-chul (Đại học Thủ đô Seoul) cho rằng Hàn Quốc cần “bình thường hóa” hệ thống, tức thu hẹp diện miễn giảm không hợp lý trước khi nghĩ đến giảm thuế. Về phía Bộ Tài chính, họ lý giải nếu tính theo hộ gia đình có hai con thì gánh nặng thuế thực ra không cao, và người lao động độc thân thường không tận dụng được nhiều chính sách phúc lợi, dẫn đến khoảng cách thuế trông có vẻ lớn.

Tóm lại, Hàn Quốc đang đứng trước ngã ba đường: hoặc tiếp tục “hồi phục cơ cấu thuế” để đưa hệ thống về mức bình thường so với các nước phát triển, hoặc nhận lệnh giảm thuế ngay để giải tỏa áp lực cho người lao động. Quyết định nào cũng cần cân nhắc kỹ lưỡng, vì mỗi bước đều có ảnh hưởng sâu sắc đến doanh nghiệp, người lao động và toàn nền kinh tế.