Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025: Liệu có phải là điểm sáng đổi mới

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025 đã khép lại với nhiều điểm mới, trong đó nổi bật là định hướng đánh giá năng lực theo chương trình giáo dục phổ thông 2018. Tuy nhiên, đề thi năm nay – đặc biệt ở các môn Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh – đã gây ra không ít ý kiến trái chiều từ học sinh, giáo viên và các chuyên gia giáo dục.

(Ảnh Trần Hoài - Internet) 

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, đề thi năm nay được xây dựng nhằm đánh giá năng lực toàn diện, tích hợp kiến thức, bám sát chương trình phổ thông và có tính phân hóa tốt. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều thí sinh và giáo viên cho rằng cấu trúc đề thi "lệch chuẩn", không phù hợp với mặt bằng phổ thông trung bình.

Thứ nhất, sự mất cân đối trong mức độ câu hỏi là một vấn đề rõ rệt. Các đề thi nghiêng nhiều về các câu hỏi vận dụng và vận dụng cao, trong khi lại thiếu hụt các câu hỏi nhận biết – thông hiểu, vốn là phần nền tảng giúp học sinh phổ thông làm bài. Điều này khiến nhiều em rơi vào trạng thái bị động, mất phương hướng và không đủ kỹ năng để xử lý đề.

(Ảnh Internet)

Thứ hai, cách hỏi trong đề thi năm nay được cho là phức tạp, văn bản dài, từ ngữ lạ, yêu cầu xử lý thông tin và dữ liệu đa tầng. Những câu hỏi này đặt ra thách thức không nhỏ cho học sinh, đặc biệt là những em không theo khối thi đại học, chỉ cần xét tốt nghiệp để học nghề hoặc đi làm. Với các em, đề thi không còn là cơ hội mà trở thành rào cản.

Thứ ba, quy trình ra đề chưa đảm bảo tính chuẩn hóa. Việc sử dụng phần mềm sinh đề từ ma trận nhưng thiếu đặc tả chi tiết dẫn đến sự chênh lệch về độ khó giữa các mã đề và các môn thi. Đề thi vẫn chủ yếu do tổ chuyên gia xây dựng bằng kinh nghiệm, chưa có sự hỗ trợ từ ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa với các chỉ số kỹ thuật như độ khó, độ phân biệt, hay kiểm thử thực tế.

(Ảnh Internet)

Ngoài ra, sự thiếu đồng bộ giữa chương trình, phương pháp dạy học và đánh giá là nguyên nhân sâu xa. Học sinh năm 2025 là thế hệ đầu tiên học chương trình mới, lại bị ảnh hưởng nặng bởi dịch COVID-19 trong giai đoạn nền tảng lớp 9–10. Nhiều nơi vẫn còn tình trạng dạy học nặng luyện đề, học tủ, học thuộc lòng – hoàn toàn không phù hợp với định hướng năng lực của chương trình 2018.

Trong khi đó, sách giáo khoa lại chưa đủ là công cụ định hướng học tập vì đề thi có những câu hỏi vượt xa mức yêu cầu cần đạt trong sách. Sự “vênh nhau” giữa học – dạy – thi khiến học sinh mất niềm tin vào quá trình học tập chính thống, bị cuốn theo luyện đề và ôn thi mẹo. Điều này đi ngược lại triết lý phát triển năng lực tự học mà chương trình mới đặt ra.

(Internet)

Một kỳ thi tốt nghiệp phổ thông không thể trở thành kỳ thi “tuyển đỉnh cao”. Nếu đề thi quá khó, không chỉ ảnh hưởng đến kết quả mà còn tạo áp lực lớn cho học sinh, làm giảm động lực học, gây tâm lý hoài nghi trong giáo viên và đánh mất niềm tin xã hội vào sự công bằng của kỳ thi quốc gia.

Để khắc phục, Bộ GD&ĐT cần điều chỉnh lại cách xây dựng đề thi: bảo đảm cân bằng mức độ, sử dụng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, kiểm soát chặt quy trình thiết kế. Quan trọng nhất là cần một sự đồng bộ thực chất giữa chương trình – dạy học – và đánh giá, để học sinh được dạy đúng cách, học đúng trọng tâm và thi đúng năng lực đã hình thành.